![](https://btu.edu.ge/wp-content/uploads/2024/09/1-4.png)
AI მოდელების ევოლუცია: როგორ ვითარდება ტექნოლოგიები, რომლებიც ცვლიან ჩვენს სამყაროს?
როგორ ვითარდება ხელოვნური ინტელექტის მოდელები
შესავალი
ხელოვნური ინტელექტის (AI) მოდელები სწრაფად ვითარდება და ინტელექტუალურ ხასიათს იძენს, რაც გავლენას ახდენს მრავალი ინდუსტრიისა და მომხმარებლის ცხოვრებაზე. როდესაც ვსვამთ კითხვას ChatGPT-ში და ვიღებთ პასუხს, ან ვსარგებლობთ DALL-E-ს მიერ გენერირებული ვიზუალური კონტენტით, ან ვიღებთ რეკომენდაციებს TikTok-ის ალგორითმიდან – ეს ყველაფერი ხდება ხელოვნური ინტელექტის მოდელების მეშვეობით. ეს მოდელები დაფუძნებულია ნეირონულ ქსელებზე, რომლებიც იყენებენ მასობრივ მონაცემებს სწავლისთვის და შემდგომ შედეგების გენერაციისთვის. ბოლო წლების განმავლობაში ამ მოდელების განვითარება მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ნეირონული ქსელების არქიტექტურის ინოვაციებთან, რაც საშუალებას აძლევს მოდელებს უფრო ეფექტურად ისწავლონ და მოიპოვონ მეტი ინფორმაცია არსებული მონაცემებიდან.
ნეირონული ქსელები: მოდელების საფუძველი
ნეირონული ქსელები არის AI მოდელების საფუძველი, რომლებიც ორგანიზებულნი არიან ადამიანის ტვინის ნეირონების ანალოგიურად. ნეირონების ფენებს შორის კავშირების „წონა“ რეგულირდება მასიური მონაცემების მეშვეობით, რაც საშუალებას აძლევს მოდელებს შეისწავლონ ამ მონაცემებიდან გამოსული კანონზომიერებები და მათზე დაყრდნობით მიიღონ გადაწყვეტილებები.
ნეირონული ქსელების სწავლება შეიძლება წარმოვიდგინოთ, როგორც მილიარდობით პატარა მარეგულირებელი გადართვის მორგება ისე, რომ საბოლოო შედეგი იყოს მაქსიმალურად ზუსტი. ამ პროცესს ეწოდება „გრადიენტული დაღმართის მეთოდი“ (gradient descent), სადაც მოდელი მუდმივად აგრძელებს თავისი პარამეტრების მორგებას, რათა მიაღწიოს საუკეთესო შედეგს.
AI მოდელების ძირითადი ტიპები და მათი ევოლუცია
ნეირონული ქსელების არქიტექტურის ინოვაციამ შექმნა ახალი თაობის AI მოდელები, რომლებიც უფრო ღრმაა (ანუ, აქვთ მეტი ფენა) და ორგანიზებულია ისე, რომ მათ შეუძლიათ სწრაფად დაამუშაონ მონაცემთა დიდი მოცულობა. ბოლო წლებში ყურადღება გამახვილდა ორი ძირითადი მოდელის ოჯახზე:
- დიდი ენის მოდელები (LLMs) –
დიდი ენის მოდელები (LLMs), როგორებიცაა GPT, Gemini, Claude და Llama, მოექცნენ ტექსტზე დაფუძნებული ხელოვნური ინტელექტის მოდელების ეპიცენტრში. ეს მოდელები დაფუძნებულია ტრანსფორმერების არქიტექტურაზე, რომელიც პირველად 2017 წელს შეიმუშავა Google Brain-ის გუნდმა, აშიშ ვასვანის ხელმძღვანელობით. ტრანსფორმერების მთავარი ინოვაცია არის ე.წ. ყურადღების მექანიზმი (attention mechanism). ეს მექანიზმი საშუალებას აძლევს მოდელებს ისწავლონ, თუ როგორ არის დაკავშირებული ტექსტის სხვადასხვა ნაწილი ერთმანეთთან, და ამ კავშირების გათვალისწინებით მიიღონ გადაწყვეტილებები.
ტრანსფორმერები იყენებენ ყურადღების მექანიზმებს არა მხოლოდ სიტყვების, ან ფრაზების ერთმანეთთან დაკავშირებისთვის, არამედ მათ შორის კონტექსტუალური ასოციაციების ამოცნობისთვის. ეს მიდგომა განსაკუთრებით ეფექტურია ტექსტის გენერაციაში და მისი ფენების სერია საშუალებას აძლევს მოდელებს გაიგონ ტექსტის სხვადასხვა დონეები: სიტყვები, ფრაზები, პარაგრაფები და ა.შ. ტრანსფორმერების წარმატება ასევე დაკავშირებულია გრაფიკული პროცესორების (GPU) ჩიპებზე მუშაობასთან, რაც საშუალებას აძლევს მათ დიდი მოცულობის მონაცემები სწრაფად დაამუშაონ.
- დიფუზიის მოდელები გამოსახულებებისთვის –
დიფუზიის მოდელები მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა გამოსახულებების გენერაციის პროცესში. ეს მოდელები ეფუძნება ფიზიკურ პროცესს, რომელსაც ეწოდება დიფუზია. როგორც ჩაის პაკეტის ჩაგდებისას ცხელ წყალში, ჩაის ფოთლები იწყებს წყალში დიფუზირებას და მისი ფერი თანდათანობით ვრცელდება მთელ წყალში, ასევე ხდება გამოსახულების გენერაციის დროს.
თანამედროვე მოდელების გამოწვევები და ტექნოლოგიური განვითარება
მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ენის მოდელები და დიფუზიის მოდელები მნიშვნელოვანი ნაბიჯია AI მოდელების განვითარებაში, ისინი კვლავ აწყდებიან გარკვეულ გამოწვევებს. ტრანსფორმერებს, მაგალითად, ახასიათებთ “ჰალუცინაცია“ – ეს არის სიტუაცია, როდესაც მოდელი ქმნის დამაჯერებელ, მაგრამ მცდარ პასუხებს ან ციტატებს, რომლებიც სინამდვილეში არ არსებობს. ეს დიდწილად გამოწვეულია იმით, რომ ტრანსფორმერები ასოციაციებზეა დაფუძნებული და არა კონტექსტუალური გაგების უნარზე.
ამასთან, დიფუზიის მოდელები, მიუხედავად იმისა, რომ რეალისტურ გამოსახულებებს ქმნიან, მაინც უშვებენ ფიზიკისა და სივრცითი კანონების დარღვევებს, რაც ხშირად იწვევს არარეალისტურ გამოსახულებებს.
სწორედ ამიტომ, კვლევითი საზოგადოება ეძებს ახალ, “პოსტ-ტრანსფორმერულ” არქიტექტურებს, რომლებიც შეძლებენ ამ პრობლემების გადაჭრას. ერთ-ერთი პერსპექტიული მიდგომა არის ნეირო-სიმბოლური AI, რომელიც აერთიანებს ყურადღებას და ლოგიკურ აზროვნებას, რათა მიღწეულ იქნას უკეთესი შედეგები კონტექსტუალური გაგების პროცესში.
რეკომენდაციის სისტემები: მონაცემების ანალიზის ახალი გზები
რეკომენდაციის სისტემები წარმოადგენს ხელოვნური ინტელექტის სხვა მიმართულებას, სადაც ნეირონული ქსელები იყენებენ მომხმარებლის ქცევის ანალიზს. 2019 წელს Meta-მ (ყოფილი Facebook) გაამჟღავნა თავისი ღრმა სწავლის რეკომენდაციის მოდელი (DLRM), რომელიც მომხმარებლის ასაკის, „ლაიქების“ და სხვა ქცევის მონაცემების ანალიზს ეფუძნება. ეს მოდელები იყენებენ ნეირონულ ქსელს მატრიცის ფაქტორიზაციისთვის, რათა გააანალიზონ სხვადასხვა მონაცემები და მოახდინონ იმის პროგნოზი თუ რა შეიძლება მოეწონოს მომხმარებელს.
რეკომენდაციის სისტემები გამოიყენება არა მხოლოდ სოციალური მედიის პლატფორმებში, არამედ სტრიმინგ სერვისებში, ელექტრონულ კომერციაში და სხვა მრავალ სფეროში. მათი მთავარი მიზანია მომხმარებლისთვის შესაბამისი კონტენტის მიწოდება, რაც ზრდის მომხმარებლის ჩართულობას და კმაყოფილებას.
მომავალი: პოსტ-ტრანსფორმერული არქიტექტურები და ახალი AI მოდელები
მიუხედავად იმისა, რომ ტრანსფორმერები და დიფუზიის მოდელები უკვე ფართოდ არის დანერგილი, მათი გარკვეული შეზღუდვები კვლავ არსებობს. ტრანსფორმერები ხშირად უშვებენ ლოგიკურ შეცდომებს და ვერ ახერხებენ კონტექსტუალური გააზრების სრულყოფას, რაც საჭიროებს ახალ მიდგომებს.
AI კვლევითი საზოგადოება უკვე მუშაობს “პოსტ-ტრანსფორმერული” არქიტექტურების განვითარებაზე, რომლებიც შეეცდებიან ყურადღება გაამახვილონ უფრო ღრმა გააზრებაზე. მაგალითად, ნეირო-სიმბოლური AI შეიძლება გახდეს მომავალი მოდელების საფუძველი, რაც საშუალებას მისცემს მათ უფრო ზუსტად მოახდინონ ლოგიკური კონტექსტის აღქმა.
AI მოდელების განვითარება არ არის მხოლოდ ტექნიკური გამოწვევა; ეს არის გრძელვადიანი პროცესი, რომელიც მოითხოვს ახალი მიდგომების შექმნას, რათა მომავალში უფრო ინტელექტუალური და კომპეტენტური მოდელები შეიქმნას.
დასკვნა
ხელოვნური ინტელექტის მოდელები უფრო ინტელექტუალური და ეფექტური ხდება ნეირონული ქსელების არქიტექტურის ინოვაციებისა და ახალი ტექნოლოგიური მიდგომების შედეგად. ტრანსფორმერები, დიფუზიის მოდელები და რეკომენდაციის სისტემები უკვე ახდენენ რევოლუციას მრავალ ინდუსტრიაში, მაგრამ მათ ჯერ კიდევ აქვთ გამოწვევები, რომლებიც მოითხოვს ახალ მიდგომებს და ინოვაციებს. მომავალში, პოსტ-ტრანსფორმერული არქიტექტურები და ნეირო-სიმბოლური AI გახდება მომდევნო ნაბიჯი, რომელიც გაუმჯობესებულ და უფრო ინტელექტუალურ მოდელებს შექმნის.
ქეისის კითხვები
- რა ძირითადი ტექნოლოგიური ინოვაციები უძღვის წინ AI მოდელების განვითარებას და როგორ ვითარდება ისინი?
- როგორ აძლევს დიფუზიის მოდელები AI-ს შესაძლებლობას, შექმნას უფრო რეალისტური გამოსახულებები და რა სირთულეები შეიძლება წარმოიშვას ამ პროცესში?
- როგორ შეიძლება პოსტ-ტრანსფორმერულმა არქიტექტურებმა და ნეირო-სიმბოლურმა AI-მ შეცვალოს AI მოდელების მომავალი?
წყარო
Economist: “How AI models are getting smarter”